Rola folianów przed ciążą – dlaczego warto zadbać o nie wcześniej?

Przygotowania do ciąży to proces budowania optymalnych warunków dla przyszłego dziecka. Jednym z najważniejszych elementów tego etapu jest zbilansowana dieta i odpowiednia podaż niezbędnych składników odżywczych. Dowiedz się, dlaczego warto zadbać o foliany wcześniej oraz kiedy rozpocząć suplementację. Suplementacja kwasu foliowego – najlepiej rozpoczęta już kilka miesięcy przed poczęciem – wspiera prawidłowe procesy rozwojowe od […]

Przygotowania do ciąży to proces budowania optymalnych warunków dla przyszłego dziecka. Jednym z najważniejszych elementów tego etapu jest zbilansowana dieta i odpowiednia podaż niezbędnych składników odżywczych. Dowiedz się, dlaczego warto zadbać o foliany wcześniej oraz kiedy rozpocząć suplementację.

Suplementacja kwasu foliowego – najlepiej rozpoczęta już kilka miesięcy przed poczęciem – wspiera prawidłowe procesy rozwojowe od pierwszych dni po zapłodnieniu. Jednak nie każda kobieta wchłania foliany w takim samym stopniu. Dlatego ważny jest dobór odpowiedniej formy i ilości tej witaminy.

Dlaczego warto zacząć przygotowania do ciąży wcześniej?

Przygotowanie do ciąży to proces, który warto rozpocząć z wyprzedzeniem – najlepiej nawet rok przed planowanym poczęciem. Dzięki temu organizm kobiety ma czas, by osiągnąć równowagę, uzupełnić ewentualne braki składników odżywczych i stworzyć jak najlepsze warunki dla rozwoju dziecka¹.

Od czego zacząć planowanie ciąży?

Pierwszym krokiem powinna być kontrolna wizyta u ginekologa. Lekarz przeprowadzi wywiad dotyczący zdrowia przyszłej mamy i jej partnera. W razie potrzeby zleci badania laboratoryjne, USG lub szczepienia. Kobieta planująca ciążę powinna też dbać o zrównoważoną dietę, bogatą w warzywa, pełnoziarniste produkty, chude białko i zdrowe tłuszcze. Już w okresie prekoncepcyjnym warto dążyć do normalizacji masy ciała i zadbać o codzienną dawkę umiarkowanej aktywności fizycznej.

Absolutną podstawą jest także rezygnacja używek. Palenie papierosów, picie alkoholu i stosowanie substancji psychoaktywnych obniżają płodność zarówno kobiety, jak i mężczyzny. Dodatkowo zwiększają ryzyko komplikacji.

I wreszcie – jednym z najważniejszych elementów przygotowania do ciąży jest suplementacja kwasu foliowego. Organizm nie potrafi jej wytwarzać, dlatego musi być dostarczana z pożywieniem lub w formie suplementów diety¹. Dlaczego to takie istotne?

Czym jest kwas foliowy?

Kwas foliowy, czyli kwas pteroilomonoglutaminowy (FA), to syntetyczna, rozpuszczalna w wodzie forma witaminy B9, obecna w suplementach diety i żywności wzbogaconej. W organizmie człowieka taka postać nie jest aktywna2.

Rodzaje folianów

Foliany to ogólne określenie różnych form witaminy B9. Występują w żywności (np. w zielonych warzywach liściastych), w syntetycznej postaci jako kwas foliowy (FA) oraz w formie aktywnej – 5-MTHF^2,3.

Jak wchłania się kwas foliowy?

Foliany wchłaniają się w jelicie cienkim, głównie w jelicie czczym. Kwas foliowy, zanim trafi do krwi, musi zostać zredukowany do formy aktywnej. Skuteczność tego procesu zależy od wielu czynników. Niektóre kobiety ciężarne i planujące ciążę mogą gorzej metabolizować i przyswajać kwas foliowy np. w wyniku różnic genetycznych (m.in. aktywności enzymu MTHFR). W takim przypadku alternatywę stanowi już aktywna postać – 5-MTHF, która jest wchłaniana bezpośrednio.

Foliany – właściwości

Foliany uczestniczą w tworzeniu DNA i RNA i wspierają prawidłowy przebieg procesu podziału komórkowego. Kwas foliowy bierze udział w rozkładaniu homocysteiny – związku powstającego z białek pokarmowych, którego zbyt wysoki poziom negatywnie wpływa na przebieg ciąży³.

Suplementacja kwasu foliowego przed ciążą – jakie to ma znaczenie?

Kwas foliowy to jeden z najważniejszych składników odżywczych w kontekście planowania ciąży. Odpowiedni poziom folianów w organizmie przyszłej mamy wpływa na prawidłowy rozwój płodu – zmniejsza ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u dziecka, z której wykształca się mózg i rdzeń kręgowy. Cewa nerwowa zamyka się do 28. dnia po zapłodnieniu, często więc jeszcze zanim kobieta dowie się, że jest w ciąży. Dlatego tak istotne jest, aby wysycić organizm tą witaminą jeszcze przed poczęciem³.

W jakiej ilości suplementować kwas foliowy przed zajściem w ciążę?

Każda kobieta w wieku rozrodczym w okresie planowania ciąży powinna przyjmować:

• 400 µg kwasu foliowego dziennie lub
• połączenie 400 µg kwasu foliowego z 400 µg aktywnej formy 5-MTHF.

Wśród kobiet np. z nadmierną masą ciała lub które wolniej metabolizują foliany, zwykły kwas foliowy może nie być wystarczający. W trakcie ciąży i na około 3 miesiące przed planowaną ciążą zaleca się przyjmowanie go w postaci aktywnej (5-MTHF)³.

Jak długo brać kwas foliowy przed ciążą?

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) zalecane jest rozpoczęcie suplementacji co najmniej 12 tygodni przed planowaną ciążą. Suplementacja folianów ma na celu wysycenie organizmu i zbudowanie zapasów potrzebnych już od pierwszych dni rozwoju zarodka³.

Suplementacja kwasu foliowego w ciąży – czy należy kontynuować?

Specjaliści są zgodni, że wskazana jest suplementacja kwasu foliowego przez cały czas trwania ciąży i przed ciążą, a także w okresie połogu i laktacji³.

W pierwszym trymestrze ciąży foliany są absolutnie niezbędne. Uczestniczą w procesie tworzenia DNA, różnicowania komórek i rozwoju układu nerwowego. W tym okresie przyszła mama powinna przyjmować około 400-800 µg kwasu foliowego dziennie.

W kolejnych miesiącach ciąży kwas foliowy i foliany nadal są potrzebne przyszłej mamie – tym razem przede wszystkim do podziałów komórek, wzrostu łożyska i utrzymania prawidłowego poziomu homocysteiny. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko problemów podczas ciąży. Zaleca się, aby od 12. tygodnia ciąży kobieta przyjmowała od 600 do 800 µg aktywnego kwasu foliowego 5-MTHF na dobę lub w połączeniu z kwasem foliowym (FA)³.

Czy kobietom w ciąży i planującym ciążę zaleca się przyjmowanie innych witamin z grupy B?

Odpowiednia suplementacja w okresie ciąży zawsze powinna zostać zaplanowana w porozumieniu z lekarzem prowadzącym, który oceni, czy należy przyjmować także inne witaminy z grupy B.

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników wskazują, że – oprócz kwasu foliowego – dla kobiety planującej ciąże szczególne znaczenie ma także B6 i B12 oraz cholina. Wszystkie te składniki współpracują ze sobą w tzw. szlaku przemian folianów i pomagają utrzymać prawidłowy poziom homocysteiny. Witaminy z grupy B uczestniczą również w procesach wytwarzania energii, podziałach komórkowych i pracy układu nerwowego.

Ponieważ w codziennej diecie często brakuje tych składników (zwłaszcza choliny i witaminy B12) coraz częściej zaleca się ich dodatkowe przyjmowanie obok kwasu foliowego³. Pamiętaj jednak, że o zakresie suplementacji zawsze powinien decydować lekarz.

Najczęściej zadawane pytania

Jak sprawdzić poziom kwasu foliowego u kobiet planujących ciążę?

Poziom kwasu foliowego w organizmie można sprawdzić, wykonując badanie krwi żylnej. Jest to proste i bezpieczne badanie laboratoryjne, które pozwala ocenić stężenie witaminy B9 w surowicy. Wynik badania pomaga lekarzowi ocenić, czy kobieta powinna przyjmować kwas foliowy i w jakiej ilości³.

Jakie produkty są bogate w kwas foliowy?

Naturalne źródła folianów to przede wszystkim świeże produkty roślinne, zwłaszcza zielone warzywa liściaste. Najwięcej witaminy B9 znajduje się w surowych brokułach, brukselce, kapuście włoskiej, szpinaku, sałacie i szparagach. Dobrym źródłem są też nasiona roślin strączkowych, drożdże, produkty pełnoziarniste oraz kiełki pszenicy. Wśród produktów pochodzenia zwierzęcego najwięcej folianów zawiera wątroba i inne podroby. Pewną ilość dostarczają także jaja (głównie żółtko) oraz niektóre sery dojrzewające⁴.

Źródła:

1. Barczyński B., Przygotowanie do ciąży, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/poczecie/61877,przygotowanie-do-ciazy [Dostęp online: 05.11.2025]

2. EFSA NDA Panel (EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens), Turck, D., Bohn, T., Castenmiller, J., de Henauw, S., Hirsch-Ernst, K.-I., Knutsen, H. K., Maciuk, A., Mangelsdorf, I., McArdle, H. J., Pentieva, K., Siani, A., Thies, F., Tsabouri, S., Vinceti, M., Crous-Bou, M., Molloy, A., Ciccolallo, L., de Sesmaisons Lecarré, A., Fabiani, L. … Naska, A. (2023). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for folate. EFSA Journal, 21(11), 1–119. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2023.8353

3. Mrozikiewicz, A. S., Opoń, D. B., Drews, K., Kaczmarek, P., Wielgoś, M., & Sieroszewski, P. (2024) Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji aktywnych folianów, choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu.

4. Wnęk D., Kwas foliowy i jego znaczenie dla zdrowia, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/157302,kwas-foliowy-i-jego-znaczenie-dla-zdrowia [Dostęp online: 05.11.2025]