Produkty bogate w jod – dlaczego są ważne w ciąży i okresie karmienia

Jod jest niezbędny m.in. dla prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Zapotrzebowanie na ten pierwiastek u kobiet w ciąży i karmiących piersią znacznie wzrasta. Poznaj jego znaczenie oraz sprawdź, czy spożycie jodu z dietą pozwala zwiększyć poziom jodu w organizmie i pokryć dzienne normy.

Właściwości i rola jodu w organizmie

Jod to pierwiastek niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, którego główną rolą jest udział w produkcji hormonów tarczycy – tyroksyny (T4) oraz trijodotyroniny (T3). Hormony te regulują szereg procesów fizjologicznych, w tym rozwój i funkcjonowanie mózgu, układu nerwowego, przysadki mózgowej, mięśni, serca i nerek. Wpływają również na ¹:

• syntezę białek i enzymów, 
• wzrost i dojrzewanie komórek, 
• przemiany węglowodanowe i mineralne, 
• lipolizę oraz metabolizm kwasów nukleinowych i witamin.

Jod pośrednio uczestniczy w oddychaniu komórkowym, wytwarzaniu energii i utrzymaniu prawidłowej temperatury ciała ¹.

Czytaj również „Co jeść w ciąży? Jak powinna wyglądać dieta ciężarnej?„

Znaczenie jodu dla zdrowia kobiet w ciąży i karmiących piersią

Dla kobiet w ciąży i karmiących piersią jod jest niezbędny zarówno do prawidłowego funkcjonowania tarczycy, jak i rozwoju płodu. Zbyt mała ilość tego pierwiastka może prowadzić do niedoczynności tarczycy u matki i płodu, zaburzeń rozwoju układu nerwowego, upośledzenia umysłowego, niedosłuchu, a także zwiększać ryzyko poronień i porodów przedwczesnych ³.

Wchłanianie jodu

Największa zawartość jodu (70-80%) znajduje się w tarczycy, gdzie symporter sodowo-jodowy (białko NIS) pozwala na jego wysoką koncentrację. Obecny jest też w sutkach (szczególnie w ciąży i laktacji), żołądku, śliniankach, a w mniejszym stopniu w pęcherzu moczowym, drogach żółciowych, nerkach i oskrzelach. W tarczycy jod trafia do pęcherzyków, gdzie – dzięki białkom – ulega organifikacji i uczestniczy w syntezie hormonów T3 i T4, magazynowanych w tyreoglobulinie i stopniowo uwalnianych do krwi ².

Jakie jest zapotrzebowanie na jod?

Zapotrzebowanie na jod w organizmie człowieka jest procesem dynamicznym, ściśle powiązanym z utrzymaniem homeostazy oraz specyficznymi stanami fizjologicznymi. Standardowe zapotrzebowanie dla osoby dorosłej wynosi ok. 95 µg na dobę. Określa się je m.in. na podstawie stężenia jodu w moczu – przyjmuje się bowiem, że około 92% tego pierwiastka dostarczonego z dietą jest wydalane wraz z moczem ^1,3. 

Dzienne zapotrzebowanie na jod u kobiet w ciąży i w okresie karmienia

W czasie ciąży zapotrzebowanie na jod rośnie o około 50% ze względu na jego większe wydalanie z moczem, zwiększoną aktywność dejodynazy oraz potrzeby rozwijającego się dziecka. Zaleca się więc suplementację u wszystkich zdrowych ciężarnych w ilości 150-200 µg/dobę, natomiast u kobiet z chorobami tarczycy suplementacja powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza. W okresie karmienia piersią zapotrzebowanie na jod pozostaje zwiększone, gdyż pierwiastek ten jest transportowany do mleka ^1,4.

Jod w diecie i naturalne źródła jodu

Naturalne źródła jodu są ściśle związane z jego obecnością w środowisku i obiegiem w przyrodzie. Jod występuje w powietrzu, wodzie, glebie oraz organizmach żywych. Jego pierwotnym źródłem są skały bogate w jod, takie jak łupki bitumiczne, które podczas wietrzenia uwalniają go do mórz i oceanów. Woda morska, a także produkty pochodzenia morskiego (glony, ryby i skorupiaki) stanowią więc największy naturalny magazyn jodu na Ziemi. Stężenie jodu w wodzie morskiej wynosi około 50 µg/l, czyli jest dziesięciokrotnie wyższe niż w wodzie słodkiej.

W powietrzu jod występuje w formie wolnych rodników i jego stężenie jest największe w pobliżu oceanów, malejąc w miarę oddalania się od wybrzeży. Pierwiastek ten, obecny w opadach atmosferycznych i śniegu, wzbogaca powierzchniowe warstwy gleby, skąd może być pobierany przez rośliny. Rośliny lądowe zawierają średnio około 1 mg jodu na kilogram suchej masy, przy czym zawartość ta zależy od gatunku, zawartości selenu w glebie oraz stosowania nawozów azotowych ⁵.

Produkty bogate w jod

Głównym źródłem jodu w diecie są przede wszystkim produkty spożywcze pochodzenia morskiego, czyli ryby i owoce morza. najwięcej jodu zawierają świeży dorsz (około 110 µg/100 g) oraz mintaj (103 µg/100 g). W mniejszych ilościach (około 25-40 µg/100 g) ten pierwiastek jest obecny również w makreli wędzonej, sardynkach w pomidorach czy tuńczyku w oleju.

Dobre źródła jodu w diecie to także produkty pochodzące od zwierząt karmionych odpowiednią paszą. Bogate w ten pierwiastek są przede wszystkim jaja, mleko i jego przetwory, a także sery, np. ser edamski tłusty (30 µg/100 g) czy ser brie pełnotłusty (11,2 µg/100 g). W niektórych krajach stosuje się pasze wzbogacane w jod, by zwiększyć ilość pierwiastka w mleku, jajach i mięsie.

Zdecydowanie mniejsze ilości jodu znajdują się w produktach roślinnych, takich jak warzywa i owoce. Natomiast skoncentrowanym źródłem tego pierwiastka jest sól kuchenna, która stanowi ważne wsparcie w uzupełnianiu dziennego zapotrzebowania na jod, zwłaszcza w regionach ubogich w ten pierwiastek w glebie i wodzie ³.

Czytaj również „Czy na pewno dostarczasz swojemu dziecku wszystkie niezbędne składniki z dietą?„