Wspólne planowanie ciąży: jakie badania dla mężczyzny przed ciążą są zalecane?

Coraz więcej badań pokazuje, że styl życia przyszłego ojca, jakość nasienia i czynniki środowiskowe wpływają na szanse poczęcia i zdrowie potomstwa. Dlatego każdy mężczyzna, który myśli o ojcostwie, powinien zadbać o siebie już na etapie planowania ciąży – między innymi poprzez wykonanie badań nasienia. Sprawdź, co wpływa na płodność u mężczyzn, jakie badania warto wykonać i jak się za to zabrać.

Przygotowanie mężczyzny do ciąży – jakie to ma znaczenie?

Jeszcze do niedawna przygotowanie do ciąży było niemal wyłącznie domeną kobiet. Tymczasem coraz więcej badań pokazuje, że zdrowie mężczyzny przed poczęciem ma duże znaczenie zarówno dla płodności, jak i dla przebiegu ciąży, zdrowia noworodka oraz funkcjonowania przyszłej rodziny. Mężczyzna wnosi przecież do zapłodnienia połowę materiału genetycznego, a jakość plemników, styl życia i czynniki środowiskowe wpływające na organizm ojca mogą wpływać na dalsze etapy rozwoju maleństwa ¹.

Czytaj również „Prekoncepcja – jak przygotować się do ciąży?„

Dlaczego mężczyzna powinien o siebie zadbać już przed poczęciem?

W ostatnich latach odnotowuje się u mężczyzn duży spadek liczby i jakości plemników. Jedną z głównych przyczyn są czynniki środowiskowe oraz związane ze stylem życia, które nasilają stres oksydacyjny, prowadząc do uszkodzeń DNA plemników. Ma to bezpośrednie przełożenie na skuteczność zapłodnienia oraz późniejsze wyniki. Co więcej, badania transgeneracyjne pokazują, że sposób odżywiania i warunki środowiskowe oddziałują także poprzez mechanizmy epigenetyczne, wywierając rzeczywisty wpływ na zdrowie potomstwa.

Opieka prekoncepcyjna nad mężczyzną pozwala stworzyć korzystniejsze warunki dla rozwoju dziecka oraz wspierać pozytywne doświadczenie ojcostwa ¹.

Używki i nie tylko – co wpływa na płodność u mężczyzn?

Płodność mężczyzny zależy przede wszystkim od jakości nasienia, a ta z kolei jest powiązana ze stylem życia i stanem zdrowia. 

W tym kontekście duże znaczenie ma stres oksydacyjny – czyli nadmiar wolnych rodników – powstaje m.in. w wyniku otyłości, złej diety, palenia papierosów, nadmiernego picia alkoholu czy przewlekłego stresu. Takie czynniki mogą uszkadzać DNA plemników, zaburzać ich ruchliwość i obniżać liczebność.

Wpływ na możliwości reprodukcyjne u mężczyzn mają też elementy środowiskowe. Jakość nasienia może pogarszać także zanieczyszczenie powietrza, kontakt z chemikaliami, a także nadmierne ciepło – wynikające zarówno z pracy, jak i codziennych przyzwyczajeń, np. ciasnej bielizny czy gorących kąpieli.

Eksperci podkreślają także potencjalny wpływ telefonów i laptopów noszonych blisko jąder, które mogą zwiększać stres oksydacyjny i wpływać na ruchliwość plemników ².

Planowanie ciąży warto zacząć od prostych zmian

Wśród mężczyzn aktywnie zaangażowanych w planowanie rodziny często pierwszym krokiem jest modyfikacja codziennych nawyków. Przyszły tata powinien zadbać o większą aktywność fizyczną i przyjrzeć się swoim codziennym wyborom żywieniowym. Ważna jest także rezygnacja z alkoholu czy ograniczenie palenia tytoniu.

Zmiany te mają korzystny wpływ na poprawę ogólnego zdrowia mężczyzny oraz wpływają na jakość jakości nasienia, prawidłowy przebieg ciąży i późniejsze zdrowie dziecka. Warto podkreślić, że nie tylko palenie tytoniu przez matkę, ale także przez przyszłego tatę wiąże się z pogorszeniem parametrów nasienia oraz zwiększonym ryzykiem u dziecka wad rozwojowych, w tym zaburzeń układu oddechowego ¹.

Czytaj również „Jak zwiększyć szansę na zajście w ciążę – co warto wiedzieć o okresie prekoncepcyjnym„

Przygotowanie do ciąży – badania, które może wykonać każdy mężczyzna

Każdy mężczyzna przed rozpoczęciem starań o dziecko lub już podejmujący próby poczęcia, może wykonać podstawowe badania nasienia, aby sprawdzić swoją płodność i w razie potrzeby wcześnie podjąć odpowiednie działania. Pierwszym krokiem jest seminogram, czyli analiza nasienia, która pozwala ocenić zarówno jego cechy makroskopowe, jak i mikroskopowe ³.

Na czym polega sprawdzenie jakości i badanie nasienia?

W ocenie makroskopowej nasienia sprawdza się m.in. czas upłynnienia ejakulatu, jego objętość, konsystencję, pH, kolor oraz zapach. Te parametry pozwalają wstępnie określić ogólną jakość nasienia. Następnie badanie mikroskopowe koncentruje się na ocenie ruchliwości i żywotności plemników, ich liczbie i stężeniu, a także na morfologii – czyli prawidłowym kształcie komórek. Dodatkowo analizuje się obecność innych komórek w nasieniu, takich jak komórki okrągłe, które mogą wskazywać na stany zapalne lub zaburzenia spermatogenezy ³.

Jak często powinny być wykonywane badania dla mężczyzn przed ciążą?

Jedno badanie jakości nasienia może nie oddawać pełnego obrazu – zaleca się zatem wykonanie seminogramu przynajmniej dwukrotnie w odstępie 1-3 miesięcy. Dzięki temu można ocenić powtarzalność wyników i ewentualnie skierować mężczyznę na dalszą diagnostykę, jeśli pojawią się nieprawidłowości ³.

Jakie jeszcze badania przed ciążą może wykonać mężczyzna?

Problemy z płodnością u mężczyzn mogą wynikać także z ogólnego stanu zdrowia – od zaburzeń hormonalnych i genetycznych po zaburzenia metaboliczne czy problemy kardiologiczne. Dlatego każdy mężczyzna planujący ojcostwo powinien rozważyć konsultację z lekarzem rodzinnym, który oceni ogólny stan zdrowia i w razie potrzeby zleci dodatkowe badania diagnostyczne lub przesiewowe ^3,4. 

Dzięki temu można w porę wykryć ewentualne problemy zdrowotne, które mogą wpływać na płodność i podjąć odpowiednie kroki w celu poprawy szans na poczęcie dziecka.

Badania laboratoryjne i morfologia krwi – pakiety badań diagnostyczynych dla mężczyzn

Niektóre laboratoria diagnostyczne oferują gotowe pakiety badań płodności dla mężczyzn, które pozwala na wygodne i kompleksowe sprawdzenie wielu parametrów jednocześnie. W ich skład wchodzą badania oceniające gospodarkę hormonalną (hormony LH, FSH, testosteron), markery funkcji kanalików plemnikotwórczych (inhibina B) oraz parametry metaboliczne i odżywcze (np. witamina D, B12 czy kwas foliowy). Pakiety te często obejmują także badania morfologiczne krwi, próby wątrobowe, oznaczenie żelaza i wskaźniki insulinooporności, dzięki czemu możliwa jest ocena ogólnego stanu zdrowia, który może mieć wpływ na płodność ^5,6.

Warto jednak skonsultować z lekarzem, które badania są wskazane w indywidualnym przypadku i czy wykonanie pakietu jest uzasadnione diagnostycznie.

Czytaj również „Gdy ciąża nie udaje się od razu – metody wsparcia płodności (od naturalnych po in vitro)„

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy badanie nasienia jest w Polsce refundowane przez NFZ?

Tak, seminogram, czyli podstawowe badanie nasienia, jest refundowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Mogą z niego skorzystać pełnoletni mężczyźni, którzy starali się o zapłodnienie przez określony czas bezskutecznie lub mają rozpoznaną niepłodność męską, a także ci, których partnerka została zakwalifikowana do inseminacji domacicznej ⁴.

2. Do jakiego lekarza należy się udać, aby zrobić badanie nasienia?

Badanie może zlecić lekarz w ramach konsultacji specjalistycznej w poradni położniczo-ginekologicznej, urologicznej, endokrynologicznej, andrologicznej, leczenia niepłodności oraz planowania rodziny i rozrodczości. Wybrany specjalista ocenia też wynik testu i planuje dalsze postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne ⁴.

3. Jak należy przygotować się do badania nasienia?

Przed badaniem warto zachować 3-5 dni wstrzemięźliwości seksualnej, nie spożywać alkoholu, ograniczyć palenie papierosów i unikać nadmiernego wysiłku fizycznego.
Dodatkowo należy poinformować lekarza o przyjmowanych lekach w ciągu ostatnich 3 miesięcy oraz o niedawno przebytych chorobach, ponieważ te czynniki mogą wpłynąć na wynik badania ⁴.