Prekoncepcja – jak przygotować się do ciąży?

Ciąża to przez wiele par bardzo wyczekiwany moment. Wielu przyszłych rodziców zastanawia się jednak, jak powinien wyglądać czas prekoncepcji, czyli przygotowywania się do ciąży, tak aby na samym starcie zadbać o jak najlepszy rozwój dla malucha. Co należy zmienić w trybie życia? Jak zadbać o dietę? Które badania wykonać? Odpowiedzi znajdziesz w poniższym artykule.

Prekoncepcja – dlaczego jest tak ważna?

Prekoncepcja to czas przygotowań na nadejście malucha. Wymaga od rodziców podjęcia wielu świadomych działań i pewnych zmian w dotychczasowym trybie życia. Przygotowanie do ciąży ma duże znaczenie, gdyż np. zadbanie o prawidłową dietę czy podaż kwasu foliowego pozwala przygotować jak najlepsze podłoże pod rozwój dziecka. Dodatkowo m.in. odpowiednia dieta pozytywnie wpływa na płodność, zwiększając szansę na zajście w ciążę. Ogranicza również obecność toksyn czy szkodliwych substancji, mogących wpływać na dziecko¹.

Jak przygotować się do ciąży? Etapy i najważniejsze działania

Planując ciążę, przyszli rodzice poszukują odpowiedzi na pytanie „Jak przygotować się do ciąży?” Przede wszystkim warto zwrócić uwagę na fakt, iż prekoncepcja dotyczy obojga rodziców. Zarówno przyszła mama, jak i tata muszą zadbać o zmiany w dotychczasowym trybie życia i odpowiednie badania. Warto te działania, zwłaszcza konsultacje lekarskie i zmiany stylu życia, podjąć już na rok przed planowanym poczęciem dziecka². Z kolei odpowiednie badania i suplementację dobrze jest rozpocząć od 3 do 6 miesięcy wcześniej³.

Prekoncepcja obejmuje zarówno zmianę diety, wdrożenie aktywności fizycznej czy zwiększoną podaż kwasu foliowego, jak i badania lekarskie.

Badania przed ciążą

Przygotowanie do zajścia w ciążę wymaga podjęcia kilku aktywności w kierunku kontroli stanu zdrowia przyszłej matki oraz ojca. Opieką przedkoncepcyjną powinien zostać objęty również partner – nie tylko pod względem zmiany stylu życia, ale także wykonania badań np. morfologii krwi, badań serologicznych oraz w razie potrzeby oceny jakości nasienia i płodności. Niemniej najwięcej przygotowań czeka na kobietę, która chce zajść w ciążę.

Wizyta u ginekologa

W czasie wizyty przedkoncepcyjnej u ginekologa lekarz przeprowadza wywiad reprodukcyjny dotyczący przeszłości obojga partnerów. W jego trakcie padają pytania o choroby przewlekłe i genetyczne w rodzinie, przyjmowane leki, regularność cykli miesiączkowych oraz charakter pracy zawodowej. W określonych przypadkach ginekolog wykonuje USG dopochwowe, cytologię lub zleca badania biochemiczne krwi i moczu².

Wizyta u stomatologa

Przyszła matka powinna udać się na wizytę kontrolną do stomatologa., . W trakcie ciąży odradza się badania radiologiczne zębów, dlatego leczenie zębów, usuwanie kamienia, higienizacja jamy ustnej i inne zabiegi powinny zostać wykonane przed poczęciem dziecka².

Dieta i kontrola masy ciała przed ciążą

Przygotowanie do ciąży należy zacząć od zmiany dotychczasowego trybu życia. Warto wprowadzić je na ok. 6 miesięcy przed planowaną ciążą. Właściwe żywienie pomaga wyeliminować gromadzenie się szkodliwych substancji i zapewnić podłoże pod rozwój dziecka¹. Z kolei u mężczyzn wpływa przede wszystkim na jakość nasienia i poprawę płodności⁴. Trzeba mieć na uwadze, że zarówno niedowaga, jak i nadwaga mogą być przyczyną niepowodzeń prokreacyjnych. Dlatego prekoncepcja powinna obejmować normalizację masy ciała i utrzymywanie BMI na poziomie 18,5–24,9².

Jak w takim razie powinna wyglądać dieta przedkoncepcyjna?

Powinna być właściwie zbilansowana i zawierać 5 posiłków dziennie, być bogata w witaminy, minerały i niezbędne składniki odżywcze.
Musi dostarczać odpowiednie zapotrzebowania na tłuszcze, węgle i białko – przy czym należy zrezygnować z tłuszczy trans.
Należy unikać soli i cukru oraz zrezygnować z alkoholu i papierosów.
Warto ograniczyć lub całkiem wyeliminować herbatę, kawę oraz gazowane napoje. Warto zamienić je na herbaty ziołowe, świeże owoce oraz duże ilości wody.
W okresie przygotowania do ciąży należy również zrezygnować z przetworzonej żywności, wprowadzić dużo świeżych owoców i warzyw oraz wybierać wysokiej jakości produkty, np. chleb pełnoziarnisty.

W codziennej diecie przyszłej matki należy uwzględnić podaż cennego dla płodu kwasu foliowego. Jest on obecny w wielu produktach spożywczych, m.in. w warzywach (kapusta, sałata, brokuły, szpinak, fasola), wątrobie, otrębach, pełnoziarnistej mące i rybach².

Suplementacja przedkoncepcyjna

W okresie prekoncepcji konieczna może być dodatkowa suplementacja niektórych składników mineralnych i witamin. Każdy wybór warto skonsultować z lekarzem, aby ocenić indywidualne zapotrzebowanie na poszczególne składniki odżywcze.

Planując ciążę należy pamiętać o przyjmowaniu kwasu foliowego. Tę jedną z witamin z grupy B eksperci ginekologii i położnictwa rekomendują suplementować nawet trzy miesiące przed zajściem w ciążę ⁴. Dlaczego? Kwas foliowy jest niezbędny do prawidłowego rozwoju ośrodkowego układu nerwowego u płodu². Foliany biorą m.in. udział w procesie podziału komórek, przyczyniają się do wzrostu tkanek matczynych w czasie ciąży, wspierają prawidłową syntezę aminokwasów oraz pomagają w prawidłowej produkcji krwi. ⁵.

Kolejnymi ważnymi składnikami są witamina B6 i B12 – pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego oraz cholina, która przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu homocysteiny⁵. Prawidłowy poziom homocysteiny ma wpływ na prawidłowy przebieg ciąży. W czasie ciąży wzrasta zapotrzebowanie na DHA (kwas dokozaheksaenowy) z grupy kwasów Omega-3. Zespół Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego rekomenduje spożywanie DHA od pierwszych tygodni ciąży, gdyż wspomaga prawidłowy rozwój mózgu i oczu u płodu i niemowląt karmionych piersią.

Kobiety w wieku rozrodczym powinny też przyjmować witaminę D. Bierze udział w procesie podziału komórek, pomaga w prawidłowym wchłanianiu i wykorzystywaniu wapnia i fosforu oraz w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego i utrzymaniu zdrowych kości⁵.

W czasie planowania ciąży Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników zaleca też suplementację jodem. Zapotrzebowanie na ten składnik rośnie w czasie ciąży i podczas karmienia piersią. Jod pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego oraz tarczycy, przyczynia się też do utrzymania odpowiedniego metabolizmu energetycznego i zachowania zdrowej skóry⁵.

Zmiana stylu życia w okresie prekoncepcyjnym

Pozostałe, istotne działania obejmujące przygotowanie do ciąży to²:

zwiększenie aktywności fizycznej;
ograniczenie stresu i napięcia;
rzucenie palenia;
rezygnacja z picia alkoholu;
porzucenie przyjmowania jakichkolwiek substancji psychoaktywnych;
weryfikacja przyjmowanych leków na choroby przewlekłe i konsultacje u specjalistów zajmujących się ich leczeniem;
zmiana warunków pracy, jeśli występuje narażenie na czynniki teratogenne (np. chemikalia, promieniowanie).

Prekoncepcja obejmuje pewne zmiany w trybie życia, które należy wprowadzić na etapie przygotowania do ciąży. Warto również wykonać badania przed ciążą dla mężczyzny i kobiety. Dzięki temu rodzice zapewniają odpowiednie warunki dla maluszka oraz dbają o jego bezpieczeństwo i zdrowy rozwój.

Najczęściej zadawane pytania

1. Kiedy najlepiej rozpocząć przygotowania do ciąży – 6 czy 12 miesięcy wcześniej?

Decyzję o macierzyństwa należy gruntownie przemyśleć i wcześniej zaplanować. Najlepiej starania o dziecko poprzedzić odpowiednimi przygotowaniami do ciąży, które zaleca się rozpocząć już 12 miesięcy przed poczęciem².

2. Jakie badania laboratoryjne są konieczne przed planowaną ciążą?

Kluczową rolę w planowaniu ciąży mają również badania. Kobieta powinna koniecznie odwiedzić ginekologa (badania ogólne moczu, krwi oraz USG)⁴. Z kolei badania przed ciążą dla mężczyzny obejmują głównie ocenę kondycji nasienia⁷.

3. Ile kwasu foliowego należy przyjmować i kto powinien przyjmować go więcej?

Zalecana dobowa porcja kwasu foliowego dla zdrowych pań planujących ciążę (bez dodatkowych czynników ryzyka) wynosi 0,4 mg lub 0,4 mg + 0,4 mg aktywnego kwasu foliowego. Natomiast kobiety, które wcześniej urodziły dziecko z wadą ośrodkowego układu nerwowego lub kiedy w ich rodzinie występowały takie przypadki, powinny przyjmować 4 mg kwasu foliowego na dobę².

4. Dlaczego wizyta u stomatologa jest ważna przed zajściem w ciążę?

Stany zapalne w jamie ustnej mogą utrudniać zajście w ciążę.. Poza tym zmiany hormonalne w okresie ciąży osłabiają uzębienie, a ich leczenie w tym czasie jest utrudnione m.in. ze względu na niemożność wykonania badania radiologicznego zęba². Dlatego przyszłej matce zaleca się wizytę u stomatologa jeszcze przed poczęciem dziecka.

5. Jak partner powinien przygotować się do poczęcia i jakie badania wykonać?

Partner, którego kobieta chce zajść w ciążę, powinien przede wszystkim zadbać o swoją prawidłową wagę, dietę i aktywność fizyczną. Ważne są unikanie stresu i rezygnacja z wszelkich używek (papierosy, alkohol, narkotyki). Ponadto powinien kontrolować pod okiem lekarza przebieg i leczenie chorób przewlekłych, a w razie problemów z zapłodnieniem, wykonać badanie nasienia.

Świątkowska, D. Żywienie a płodność. Dieta kobiet w okresie prokreacyjnym, Pediatria i Medycyna Rodzinna, 2013.↩
Barczyński B., Przygotowanie do ciąży, Medycyna Praktyczna, 2013, dostęp: 14.09.2021↩
Healthy Child Guide, Preconception and Pregnancy Recommendations for a Healthy Child. Neurological Health Foundation.
Głowacka, M. Problem niepłodności wśród kobiet i mężczyzn – epidemiologia, czynniki ryzyka i świadomość społeczna, Aspekty Zdrowia i Choroby, 2017.↩
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1135/2014 z dnia 24 października 2014 r. w sprawie udzielenia zezwolenia na oświadczenie zdrowotne dotyczące żywności i odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby.
Dziekoński J., Szczepienie kobiet w ciąży to nieprzerwana edukacja, Medycyna praktyczna dla lekarzy, 2025.
Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników. Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017↩

[Aktualizacja artykułu: 12.01.2026]