Cykl miesiączkowy – jakie są jego fazy i jak poprawnie je wyliczać

Znasz datę kolejnej miesiączki, ale w ogóle nie zastanawiasz się nad tym, jakie zmiany zachodzą w Twoim organizmie między jednym okresem a drugim? Dowiedz się, jak działa cykl miesiączkowy – jakie są jego fazy, jak go poprawnie wyliczać. Taka wiedza pomoże Ci m.in. lepiej przygotować się do ciąży.  Co to jest cykl miesiączkowy? Poprzez cykl […]

Znasz datę kolejnej miesiączki, ale w ogóle nie zastanawiasz się nad tym, jakie zmiany zachodzą w Twoim organizmie między jednym okresem a drugim? Dowiedz się, jak działa cykl miesiączkowy – jakie są jego fazy, jak go poprawnie wyliczać. Taka wiedza pomoże Ci m.in. lepiej przygotować się do ciąży. 

Co to jest cykl miesiączkowy?

Poprzez cykl miesiączkowy (cykl menstruacyjny) należy rozumieć powtarzające się zmiany zachodzące w organizmie pod wpływem działania układu nerwowo-hormonalnego. Umożliwiają one dojrzewanie komórki jajowej, jej uwalnianie z pęcherzyka Graafa i przygotowanie śluzówki macicy do przyjęcia zapłodnionego jajeczka.

Ciekawostka! W krajach rozwiniętych kobieta ma 400 cykli menstruacyjnych w okresie prokreacyjnym1.

Przyjmuje się, że prawidłowy cykl miesięczny trwa 21-35 dni (za podręcznikową długość uznaje się 28 dni), a samo krwawienie utrzymuje się przez 3-5 dni (jednak nie więcej niż 7 dni)². Zwykle objętość utraconej krwi wynosi nie więcej niż 80 ml³.

Warto jednak mieć świadomość, że w pierwszym roku po pierwszej miesiączce odstępy między krwawieniami mogą wydłużać się do nawet 45 dni. W miarę kolejnych lat przerwy te skracają się do optymalnych długości³.

Jakie są fazy cyklu miesiączkowego?

Prawidłowość cyklu miesiączkowego kontrolują hormony, których poziomy zmieniają się wraz z jego kolejnymi etapami.

Faza miesiączkowa

Można ją uznać za etap fazy folikularnej. Rozpoczyna się menstruacją i trwa średnio 3-7 dni. Miesiączka ma związek z tym, że poprzedni cykl nie zakończył się zapłodnieniem komórki jajowej. Wówczas dochodzi do złuszczania się endometrium – błony śluzowej wyściełającej wnętrze macicy.

Część kobiet w tej fazie doświadcza dolegliwości bólowych w okolicy podbrzusza o charakterze skurczowym i dolnej części pleców. Mogą towarzyszyć im także wymioty, biegunka, problemy ze snem⁴. Mówi się wtedy o tzw. zespole bolesnego miesiączkowania, który często zanika samoistnie po pierwszym porodzie⁵.

W fazie miesiączkowej istotną rolę odgrywają prostaglandyny – enzymy odpowiadające za skurcze mięśni gładkich macicy, które pomagają w usuwaniu złuszczonego endometrium⁶.

Faza folikularna

Po zakończeniu miesiączki dochodzi do wzrostu stężenia hormonu folikulotropowego (FSH), który odpowiada za rozwój pęcherzyków (jeden z nich będzie pęcherzykiem dominującym, z którego uwolni się komórka jajowa)⁷. Jednocześnie rośnie stężenie estrogenów przyczyniających się do odbudowy endometrium.

Faza owulacyjna

Istotą owulacji jest uwolnienie komórki jajowej z pęcherzyka dominującego, która przemieszcza się do macicy. Jeśli na swojej drodze napotka plemnika, dochodzi do zapłodnienia.

Faza owulacyjna ma miejsce ok. 14 dnia cyklu. Na tym etapie wyraźnie zwiększa się stężenie hormonu luteinizującego (LH), a jego szczyt przypada na ok. 24-36 godzin przed jajeczkowaniem – może wówczas osiągnąć poziom 25–57 IU/l⁸. Jednocześnie dochodzi do zahamowania wydzielania FSH.

Fazę owulacyjną można rozpoznać m.in. po delikatnym pobolewaniu w dolnej części brzucha, a także zmianie wyglądu i konsystencji śluzu szyjkowego – jest rozciągliwy i przezroczysty⁹.

Faza lutealna

Z pękniętego pęcherzyk powstaje tzw. ciałko żółte, które wydziela progesteron – hormon niezbędny do prawidłowego zagnieżdżenia zarodka w macicy¹⁰.

Jeżeli nie doszło do zapłodnienia, wówczas ciało żółte zanika i pojawia się kolejna menstruacja. Natomiast jeśli komórka jajowa została zapłodniona, ciałko żółte zamienia się w ciałko żółte ciążowe będące głównym źródłem progesteronu¹¹.

Jak poprawnie liczyć długość cyklu i jego fazy?

Zastanawiasz się, ile trwa Twój cykl? To bardzo proste: wystarczy, że w kalendarzu zaznaczysz pierwszy dzień miesiączki oraz pierwszy dzień kolejnej miesiączki.

Pamiętaj! Liczba dni od pierwszego dnia krwawienia do dnia przed kolejną menstruacją wyznacza długość cyklu miesiączkowego.

Przykładowo: Twoja miesiączka zaczęła się7 września, a kolejna pojawiła się 4 października. Cykl miesięczny trwał 27 dni.

Poniżej prezentujemy czas trwania poszczególnych faz dla „cyklu podręcznikowego”, trwającego 28 dni:

• faza folikularna – trwa 14 dni, ale pierwsze 3-7 dni to faza miesiączkowa;
• faza owulacyjna – przypada na 14 dni przed dniem kolejnej menstruacji; w przypadku cyklu 28-dniowego, będzie to 14 dzień cyklu;
• faza lutealna – trwa średnio14 dni.

Nieco bardziej skomplikowane jest wyliczenie czasu trwania poszczególnych faz cyklu miesiączkowego. Wiele zależy od tego, jak długi jest Twój cykl menstruacyjny.

Warto znać swój cykl miesiączkowy

Cykl miesiączkowy kojarzy się przede wszystkim z planowaniem macierzyństwa i przygotowywaniem do ciąży. Dokładna obserwacja zachodzących zmian pozwala bowiem rozpoznać dni płodne – niezbędne do poczęcia.

Jednak swój cykl menstruacyjny można potraktować jako element samoopieki. Uważne wsłuchiwanie się w organizm przełoży się na lepsze zrozumienie swojego ciała i skuteczniejsze regulowanie emocji w różnych fazach cyklu. Ponadto ułatwi wykrycie ewentualnych nieprawidłowości hormonalnych, które mogą być przyczyną różnych schorzeń – nie zawsze krótkie lub długie cykle są „urodą” kobiet.

Najczęściej zadawane pytania

1. Ile dni w cyklu kobieta jest płodna?

Podczas jednego cyklu zachodzi tylko jedna owulacja (wyjątek stanowią cykle bezowulacyjne, kiedy jajeczkowanie nie odbywa się). Dni płodne trwają kilka dni – z uwagi na przeżywalność plemników w drogach rodnych kobiety oraz  czas życia i gotowość komórki jajowej do zapłodnienia. Przyjmuje się więc, że kobieta jest płodna przez ok. 5 dni przed owulacją oraz 1-2 dni po jajeczkowaniu.

2. Czym się różni menstruacja od cyklu menstruacyjnego?

Menstruacja to inaczej miesiączka. Jest to krwawienie, które daje początek nowemu cyklowi miesiączkowemu, a które trwa kilka dni. Natomiast cykl menstruacyjny są to zmiany zachodzące w organizmie na skutek działania hormonów, które przygotowują do uwolnienia komórki jajowej i jej zapłodnienia.

3. Kiedy cykl miesiączkowy jest regularny?

Cykl miesiączkowy jest regularny, kiedy krwawienia powtarzają się regularnie, średnio co 21-35 dni. Jeżeli menstruacja występuje w różnych odstępach czasowych albo nie występuje wcale, mówi się o zaburzeniach cyklu miesiączkowego.

Źródła

1. Robak-Chołubek D., Sobstyl M., Jakiel G., Nieprawidłowe krwawienia maciczne, Przegląd Menopauzalny 2007; 4: 246–249;

2. Mierzwicka A., Kuliczkowska-Płaksej J., Bolanowski M., Algorytm postępowania w nieregularnych cyklach miesiączkowych, Ginekologia po dyplomie 2019/01;

3. Takemoto DM, Beharry MS., What’s Normal? Accurately and Efficiently Assessing Menstrual Function. Pediatr Ann. 2015 Sep;44(9):e213-7. doi: 10.3928/00904481-20150910-08. PMID: 26431239: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26431239/ (dostęp: 6.10.2025)

4. Stefanowicz E., Kociewskie Centrum Zdrowia w Starogardzie Gdańskim, Bolesne miesiączkowanie: https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/choroby/263497,bolesne-miesiaczkowanie (dostęp: 6.10.2025)

5. Sękowska A., Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CMKP w Warszawie, Poradnia Leczenia Bólu, Postępowanie w bolesnym miesiączkowaniu: https://www.mp.pl/bol/ekspert/208915,postepowanie-w-bolesnym-miesiaczkowaniu (dostęp: 6.10.2025)

6. Ferries-Rowe E, Corey E, Archer JS. Primary Dysmenorrhea, Diagnosis and Therapy. Obstet Gynecol. 2020 Nov;136(5):1047-1058;

7. Jamruszkiewicz K., Hormon folikulotropowy: https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/172383,hormon-folikulotropowy (dostęp: 6.10.2025)

8. Solnica B., Hormon luteinizujący: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.V.27.1.72. (dostęp: 6.10.2025)

9. 4. Praca zbiorowa; Diagnostyka i leczenie niepłodności; Ginekologia po dyplomie marzec 2011; 58-59

10. Witryna: https://www.mp.pl/ginekologia/aktualnosci/323900,odkryto-nowy-czynnik-wspierajacy-czynnosc-cialka-zoltego (dostęp: 6.10.2025)

11. Bacz A., Zmiany fizjologiczne u kobiet w ciąży: https://www.mp.pl/ginekologia/aktualnosci/323900,odkryto-nowy-czynnik-wspierajacy-czynnosc-cialka-zoltego (dostęp: 6.10.2025)