Witaminy i minerały w ciąży – które są szczególnie ważne dla zdrowia matki i dziecka?

Podstawowym źródłem witamin i minerałów powinna być dobrze zbilansowana i zróżnicowana dieta. W ciąży wzrasta zapotrzebowanie na składniki odżywcze. Które witaminy w ciąży mają istotny wpływ na zdrowie matki i dziecka? Odpowiadamy!

Żelazo w ciąży

Żelazo jest niezbędne dla życia i prawidłowego funkcjonowania ustroju. W przypadku jego niedoboru w diecie lub ograniczonej wchłanialności może dochodzić do zmian w funkcjonowaniu układu krwionośnego i związanych z tym objawów. Według wskazań Instytutu Żywności i Żywienia zalecana dzienne spożycie żelaza wynosi 18 mg poza ciążą, a 26 mg podczas ciąży¹. PTGiP zmieniło rekomendacje dotyczące suplementacji żelaza w ciąży – zaleca się ją jedynie w konkretnych przypadkach, gdyż jego nadmiar może mieć niekorzystny wpływ na przebieg ciąży².

Wskazaniem do suplementacji w ciąży jest stężenie hemoglobiny poniżej 11 g/dl oraz obniżony poziom ferrytyny poniżej 60 mcg/l. Kobieta w trakcie ciąży wykonuje rutynowe badania morfologii oraz stężenia ferrytyny. Jeżeli wystąpią odchylenia od optymalnych wartości, decyzję o suplementacji żelaza podejmuje lekarz.

Kwas foliowy (witamina B9, 5-MTHF) w ciąży – rola, zapotrzebowanie i formy

Niezbędny w ciąży jest także kwas foliowy. Właściwa podaż folianów wraz z dietą przed ciążą, podczas ciąży oraz w czasie karmienia piersią w dużym stopniu przyczynia się do prawidłowego rozwoju płodu i noworodka, ponieważ bierze udział w podziałach komórkowych. Suplementacja kwasu foliowego zwiększa poziom folianów u matki. Niski poziom folianów u matki jest czynnikiem ryzyka rozwoju wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu. Korzystny efekt występuje w przypadku codziennego uzupełniającego spożycia 400 μg kwasu foliowego przez co najmniej jeden miesiąc przed poczęciem i maksymalnie trzy miesiące po poczęciu, aż do zakończenia procesu organogenezy. Istnieje wiele czynników ryzyka choroby. Zmiana jednego z tych czynników ryzyka może wywierać korzystny wpływ lub nie wywierać go.

Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników zaleca kobietom ciężarnym spożywanie suplementów diety zawierających aktywną formę folianów (5-MTHF). Charakteryzuje się ona wysoką biodostępnością oraz wchodzi bezpośrednio w cykl folianów. Aktywna postać kwasu foliowego nie musi ulegać tak wieloetapowej przemianie do formy aktywnej, jak nieaktywny kwas foliowy i może być od razu wykorzystana przez organizm. O możliwości wykorzystania kwasu foliowego przez organizm decyduje gen MTHFR, którego mutacja występuje nawet u 50% populacji. U osób tych skuteczność przekształcania kwasu foliowego do aktywnej postaci może zmniejszyć się nawet aż o 70%^.10

Zdrowe kobiety w wieku rozrodczym planujące ciążę powinny stosować suplementację kwasem foliowym w ilości 400 μg/d lub suplementację łączoną 400 μg kwasu foliowego (FA) + 400 μg aktywnego folianu na dobę, przez okres co najmniej 12 tygodni przed koncepcją.

W I trymestrze (do 12 tygodnia ciąży) stosowanie kwasu foliowego w ilości 400-800 μg/d, aktywny kwas foliowy lub ilościach łączonych (FA + aktywny folian).

Po 12 tygodniu i w okresie karmienia w populacji kobiet bez dodatkowych czynników ryzyka, stosowanie kwasu foliowego w dawce 600-800 μg/d, aktywny kwas foliowy lub w ilościach łączonych (FA + folian aktywny).

U kobiet z grupy podwyższonego ryzyka: stosowanie folianów (aktywny folian lub w ilościach łączonych: FA + aktywny folian – 800 μg/d co najmniej 3 miesiące przed planowaną koncepcją oraz w okresie ciąży i karmienia.
U kobiet w grupie wysokiego ryzyka: stosowanie 5 mg kwasu foliowego w okresie prekoncepcji, 800 μg/d (aktywny folian lub w ilościach łączonych: FA + aktywny folian – w okresie ciąży i karmienia.

Witamina D w ciąży

Witamina D bierze udział w procesie podziału komórek, pomaga w prawidłowym wchłanianiu i wykorzystywaniu wapnia i fosforu, pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu wapnia we krwi oraz w utrzymaniu zdrowych kości. Witamina D pomaga także w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego. Według najnowszych rekomendacji optymalna ilość witaminy D w czasie ciąży powinna wynosić 1500- 2000 j.m na dobę⁵. U kobiet o wskaźniku masy ciała (BMI, body mass index) > 30 kg/m2 można rozważyć zastosowanie ilości do 4000 IU/dobę.

Kwasy tłuszczowe DHA (omega 3) w ciąży – wsparcie rozwoju mózgu i oczu

Jednym z najważniejszych składników diety w okresie ciąży z grupy kwasów Omega-3 jest DHA (kwas dokozaheksaenowy). Zapotrzebowanie na DHA wzrasta w okresie ciąży szczególnie w III trymestrze i podczas karmienia piersią. DHA – wielonienasycony kwas tłuszczowy z rodziny omega-3 przyczynia się do utrzymania prawidłowego widzenia i funkcjonowania mózgu⁶, spożywany w czasie ciąży wspomaga prawidłowy rozwój mózgu i oczu u płodu i niemowląt karmionych piersią⁷.

Zalecana ilość żelaza wywołująca korzystne działanie poza okresem ciąży wynosi 250 mg DHA dziennie. PTGiP zaleca suplementację co najmniej 200 mg DHA dziennie ponad zalecane dzienne spożycie 250 mg kwasów tłuszczowych omega-3 dla dorosłych u wszystkich kobiet w ciąży. U kobiet spożywających małe ilości ryb w ciąży i okresie przedkoncepcyjnym można rozważyć stosowanie większych ilości DHA, natomiast w grupie kobiet obciążonej ryzykiem porodu przedwczesnego stosowanie DHA w ilości 1000 mg/dobę.

Jod w ciąży

W trakcie ciąży zapotrzebowanie na jod wzrasta, dlatego warto włączyć do diety produkty będące jego źródłem. Są to m.in.: jajka, nabiał, sól jodowana, ryby³.

Jod pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego oraz tarczycy, przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego. W świetle najnowszych badań rekomenduje się suplementację jodu w ciąży w ilości 150-200 μg/dobę.

PTGiP zaleca suplementację kwasu foliowego, witaminy D, jodu, DHA u wszystkich zdrowych kobiet w ciąży².

Cholina w ciąży

Odpowiednia podaż choliny jest ważna dla dziecka i kobiety w ciąży, ponieważ jest substratem dla wielu procesów metabolicznych w organizmie m.in.: przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu tłuszczów, pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu wątroby, jak również przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu homocysteiny. Optymalny poziom homocysteiny ma wpływ na prawidłowy przebieg ciąży.

W badaniu przeprowadzonym z udziałem polskich kobiet ciężarnych wykazano, że średnie spożycie choliny w tej populacji wynosi zaledwie 365 mg/d⁸, dlatego warto rozważyć uzupełnienie tego składnika suplementacją. Włączenie do diety suplementu zawierającego cholinę jest zgodne z aktualnym stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników³.

Cholina, wraz z witaminą B6 i witaminą B12, wspiera tzw. szlak jednowęglowy będący procesem odgrywającym ważną rolę w syntezie DNA³.

Witamina B6 (pirydoksyna) w ciąży – funkcje i zapotrzebowanie

Witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej, pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego oraz w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu homocysteiny. Ponadto witamina B6 pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek oraz w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Zgodnie z normami żywienia dla populacji Polski, w przypadku kobiet w ciąży RDA (zalecane spożycie) wynosi 1,9 mg ¹¹.

Witamina B12 (kobalamina) w ciąży – zalecenia dotyczące suplementacji

Witamina B12 jest substratem do syntezy DNA i RNA, mieliny i acetylocholiny, a także produkcji i dojrzewania erytrocytów, odgrywa rolę w procesie podziału komórek. Właściwa ilość tego składnika w organizmie przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu homocysteiny. Prawidłowy poziom homocysteiny ma wpływ na prawidłowy przebieg ciąży. Przyczynia się również do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego, pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego.

RDA dla kobiet w ciąży zostało ustalone na poziomie 2,6 µg witaminy B12 – na podstawie norm żywienia dla populacji Polski¹¹.

Magnez w ciąży – zapotrzebowanie

Magnez jest pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i mięśni, utrzymaniu prawidłowego metabolizmu energetycznego i równowagi elektrolitowej. Przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia oraz utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego. Zapotrzebowanie na ten pierwiastek zmienia się w zależności od wieku, płci oraz aktualnego stanu organizmu. W okresie ciąży jest ono większe – wynosi 400 mg na dobę (u kobiet poniżej 19 lat) lub 360 mg na dobę (u kobiet powyżej 19 lat)^9.

Przed wyborem odpowiedniego preparatu witaminowego najlepiej skonsultuj się ze swoim ginekologiem. Warto wybierać produkty najwyższej jakości ze składem zgodnym z najnowszymi wytycznymi, które mają czysty skład bez zbędnych substancji wypełniających, barwników czy konserwantów.

Najczęściej zadawane pytania

1. Czy każda kobieta w ciąży powinna suplementować witaminę C?

Nie zaleca się przyjmowania dużych ilości witaminy C w okresie ciąży, ponieważ może to przyczynić się do wystąpienia niedoboru tej witaminy u noworodków. Ponadto w rekomendacjach Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników nie ma informacji na temat konieczności suplementowania witaminy C w okresie ciąży.

2. Jaką formę kwasu foliowego wybrać – kwas foliowy czy 5-MTHF?

Kwas foliowy występuje w suplementach diety, ale jest formą nieaktywną w organizmie człowieka. Dopiero pod wpływem MTHFR (redukazy metylenotetrahydrofolianowej) przekształca się do formy bioaktywnej – 5-MTHF. Dlatego lepiej wybierać suplementy diety zawierające 5-metylotetrahydrofolian.

4. Jakie witaminy i minerały są szczególnie ważne w II trymestrze ciąży?

W II trymestrze ciąży zaleca się dostarczać witaminę D3, foliany, jod, cholinę oraz DHA. Natomiast nie ma potrzeby dostarczania dodatkowej ilości żelaza, jeśli nie istnieją ku temu wskazania.

5. Czy biotyna powinna być rutynowo suplementowana w ciąży?

Nie ma potrzeby dostarczania dodatkowej ilości biotyny przez kobiety w ciąży. Witamina B7 nie znajduje się w rekomendacjach Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczących suplementacji u ciężarnych. Spożywanie preparatów z biotyną we własnym zakresie nie jest zalecane, ponieważ niektóre suplementy zawierają ilość tego składnika, przekraczającą zapotrzebowanie.

1. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania preparat. w żelaza chelatowego w położnictwie i ginekologii, 2011-2014.

2. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych, 2020.

3. Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12, w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, 2024

4. Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, 2017.

5. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, 2014.

6. Rekomendacje Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania kwasów omega-3 w położnictwie, 2006-2011.

7. Pauwels S.; Ghosh, M; Maternal intake of methyl-group donors affects DNA methylation of metabolic genes in infants, Pauwels et al. Clinical Epigenetics (2017) 9:16.

8. Waśkiewicz A., Sygnowska E., Broda G., Dietary intake of vitamins B6, B12 and folate in relation to homocysteins serum concentration in the adult Polish population – Wobasz Project., Kardiol Pol. 2010, 68, 275-282.

9. Wojtasik A, Woźniak A, Stoś K, Jarosz M. Składniki mineralne. W: Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Jarosz M, Rychlik E, Stoś K, Charzewska J (red.). Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020; 273-282.

10. Seremak-Mrozikiewicz A. i wsp. The frequency of 677C > T polymorphism of MTHFR gene in the Polish population. Archives of Perinatal Medicine 2013, 19, 12-18.

11.Pod red. Rychlik E., Stoś K., Woźniak K., Mojska H., Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, 2024, ISBN: 978-83-65870-78-0 (wersja elektroniczna)

[Aktualizacja artykułu: 12.01.2026]