Gdy ciąża nie udaje się od razu – metody wsparcia płodności (od naturalnych po in vitro)

Nie każda próba zajścia w ciążę kończy się sukcesem od razu – jest to całkowicie normalne i w większości przypadków nie oznacza poważnych problemów zdrowotnych. Na płodność wpływają czynniki zewnętrze, ale i z niewłaściwego momentu współżycia w cyklu. Poznaj sposoby na wsparcie płodności – od naturalnych po leczenie niepłodności metodą in vitro – i zwiększ […]

Co wpływa na płodność u kobiet i mężczyzn?

Płodność zależy od wielu czynników po stronie zarówno kobiety, jak i mężczyzny. To nie tylko kwestia wieku, ale również stanu zdrowia, stylu życia i kondycji układu rozrodczego.

Od czego zależy płodność u kobiet?

U kobiet podstawowe znaczenie ma rezerwa jajnikowa, czyli liczba pęcherzyków, które mogą przekształcić się w komórki jajowe zdolne do zapłodnienia. O tym „kapitale rozrodczym” decyduje biologia – jest ustalony jeszcze w życiu płodowym i z czasem stopniowo maleje. Dlatego ważny jest wiek kobiety. Na możliwości rozrodcze wpływają także czynniki zdrowotne i styl życia, na przykład palenie tytoniu, stan zdrowia czy przebyte operacje ginekologiczne¹.

Co wpływa na płodność u mężczyzn?

Mężczyźni nie tracą płodności wraz z wiekiem tak gwałtownie jak kobiety, ale również u nich zachodzą zmiany wpływające na możliwość poczęcia dziecka. Po 34. roku życia stopniowo obniża się liczba i ruchliwość plemników, a po 55. spada objętość nasienia. Styl życia też ma znaczenie. Niekorzystne jest stosowanie używek, stres, brak aktywności, przegrzewanie jąder czy nadmierna masa ciała¹.

Jak przygotować się do ciąży?

Przygotowania do ciąży warto rozpocząć z wyprzedzeniem, najlepiej około roku przed planowanym poczęciem. To czas na ocenę zdrowia, wprowadzenie zmian w stylu życia i stworzenie sprzyjających warunków dla rozwoju ciąży. Podstawą jest konsultacja ginekologiczna.

Ważne jest utrzymanie prawidłowej masy ciała, zdrowa dieta oraz rezygnacja z używek czy regularny ruch. Na etapie planowania warto także rozpocząć suplementację kwasu foliowego przez przyszłą mamę. Oceniając swoją gotowość do ciąży, kobieta powinna ograniczyć ekspozycję na stres, przeanalizować z lekarzem stosowane leki i warunki pracy².

Kiedy szanse na zajście w ciążę są największe?

Największe szanse na zajście w ciążę występują w okolicach owulacji, czyli wtedy, gdy dojrzewająca komórka jajowa uwalnia się z jajnika. Za płodne uważa się około 3 dni przed owulacją oraz 2-3 dni po niej, ponieważ plemniki mogą przeżyć w drogach rodnych nawet do 72 godzin, a komórka jajowa około 48 godzin. Najpewniej czas owulacji można określić, obserwując śluz szyjkowy, wykonując testy owulacyjne z poziomem LH (hormon luteinizujący) lub kontrolując cykl w badaniu USG³.

Badania płodności u kobiet i u mężczyzn

Jeśli po 12 miesiącach starań wciąż nie dochodzi do zapłodnienia, warto ustalić, dlaczego ciąża się nie udaje. Diagnostykę prowadzi lekarz ginekolog równolegle u obojga partnerów.

U mężczyzny podstawą jest badanie nasienia, oceniające liczbę, ruchliwość i żywotność plemników. U kobiet wykonuje się badania hormonalne oraz monitorowanie cyklu w USG, aby ocenić, czy dochodzi do owulacji. Jeśli miesiączki są regularne, ważnym badaniem jest histerosalpingografia, która pozwala sprawdzić drożność jajowodów⁴.

Sposoby na poprawę płodności i zajście w ciążę

Sposoby na poprawę płodności i zwiększenie szans na zajście w ciąże lekarz dobiera odpowiednio do przyczyny. Jednym z podstawowych działań jest monitorowanie cyklu i wyznaczanie dni największej szansy na zapłodnienie. Jeśli u kobiety występują zaburzenia owulacji, specjalista może zarekomendować terapię hormonalną. W sytuacji, gdy trudność wynika z nieprawidłowości anatomicznych narządu rodnego – na przykład zrostów, polipów czy problemów z drożnością jajowodów – pomocne bywają niewielkie zabiegi chirurgiczne, takie jak laparoskopia lub histeroskopia.

Kiedy i te działania nie przynoszą efektu, pozostają metody wspomaganego rozrodu. Należą do nich inseminacja domaciczna oraz zapłodnienie pozaustrojowe (in vitro)⁴.

In vitro – na czym polega zapłodnienie pozaustrojowe?

Procedura zapłodnienia in vitro należy do najskuteczniejszych metod leczenia niepłodności. To metoda wspomaganego rozrodu, która polega na połączeniu komórki jajowej z plemnikiem poza organizmem kobiety⁵.

Co oznacza zapłodnienie in vitro?

W dosłownym tłumaczeniu „in vitro” oznacza „w szkle”, choć współcześnie zapłodnienie zachodzi zwykle na specjalnych plastikowych płytkach laboratoryjnych. Po pobraniu nasienia i dojrzałych komórek jajkowych dochodzi do ich połączenia i powstania zarodka. Zostaje on następnie przeniesiony do jamy macicy, w której – jeśli się zagnieździ – może rozpocząć się prawidłowa ciąża⁵.

Wskazania do in vitro

Początkowo metoda była przeznaczona do inicjacji ciąży w przypadku problemów związanych z uszkodzeniem lub niedrożnością jajowodów. Z czasem wskazania zostały rozszerzone. Obecnie in vitro (IVF) stosuje się między innymi u kobiet z niedrożnymi jajowodami oraz z zaburzeniami owulacji, u których leczenie farmakologiczne nie przyniosło efektu⁵.

Procedura in vitro (IVF) a inseminacja – różnice

In vitro (IVF) i inseminacja domaciczna (ICSI) to dwie metody zapłodnienia pozaustrojowego, które różnią się sposobem połączenia komórki jajowej z plemnikiem.

W klasycznym IVF plemnik samodzielnie wnika do komórki jajowej. W metodzie ICSI (docytoplazmatycznej iniekcji plemnika) pojedynczy plemnik jest wprowadzany bezpośrednio do wnętrza komórki jajowej pod dużym powiększeniem. ICSI stosuje się częściej w sytuacjach, gdy problemem jest jakość nasienia, endometrioza lub przyczyna problemów z zajściem w ciążę pozostaje nieokreślona⁵.

Jak przebiega zabieg in vitro?

Proces zapłodnienia in vitro składa się z kilku kroków i zwykle trwa kilka tygodni. Leczenie niepłodności tą metodą obejmuje⁵:

stymulację jajników;
pobranie komórek jajowych i nasienia;
zapłodnienie;
obserwację rozwoju zarodka;
przeniesienie zarodka do macicy.

Po transferze zarodka stosuje się preparaty wspomagające funkcjonowanie fazy lutealnej, aby stworzyć jak najlepsze warunki do zagnieżdżenia zarodka⁵.

Skuteczność in vitro – jakich wyników się spodziewać?

Statystycznie w Europie na jedno pobranie komórek jajowych szansa na ciążę kliniczną po zastosowaniu metody zapłodnienia in vitro wynosi ok. 25%⁵.

Pierwsza procedura może dawać nawet blisko 70% szans na uzyskanie ciąży, a po trzech podejściach skuteczność przekracza 90% u pacjentek przed 38. rokiem życia. Trzeba jednak pamiętać, że są to uśrednione dane, a rokowanie zawsze ustala się indywidualnie po analizie wszystkich czynników zdrowia i historii leczenia⁵.

Ile cykli in vitro można wykonać?

Liczba cykli in vitro nie jest z góry ograniczona – wiele par potrzebuje kilku prób. Niepowodzenie jednego cyklu nie oznacza końca leczenia, a ponowne podejście ustala się wspólnie z lekarzem, biorąc pod uwagę szanse na powodzenie, stan emocjonalny, obciążenia zdrowotne, możliwości finansowe oraz wpływ terapii na relację w związku^5.

Najczęściej zadawane pytania

1. Jak przebiega transfer zarodka podczas metody in vitro?

Transfer zarodka to ostatni etap procedury zapłodnienia in vitro, polegający na przeniesieniu wybranego, prawidłowo rozwijającego się zarodka do jamy macicy. Zabieg jest krótki i zazwyczaj bezbolesny, przypomina klasyczne badanie ginekologiczne. Cienki cewnik wprowadzany jest przez szyjkę macicy pod kontrolą USG. Transfer odbywa się zwykle między drugim a piątym dniem po pobraniu komórek jajowych⁵.

2. Na czym polega stymulacja jajników przed pobraniem komórek jajowych?

Stymulacja jajników ma na celu uzyskanie większej liczby komórek jajowych niż w naturalnym cyklu, kiedy zwykle dojrzewa tylko jedna. Pacjentka przyjmuje codzienne zastrzyki z gonadotropin, które pobudzają jajniki do wzrostu wielu pęcherzyków. Gdy pęcherzyki osiągną odpowiedni stopień rozwoju, podaje się zastrzyk z hCG, który kończy dojrzewanie komórek i przygotowuje je do pobrania około 34-36 godzin później⁵.

Źródła